W Polsce cyklicznie powraca dyskusja o stosowaniu poligrafu jako jednego z narzędzi monitorowania i wspierania terapii osób skazanych za przestępstwa na tle seksualnym. Zwolennicy podkreślają, że te badania mogą zwiększać ujawnianie niepożądanych zachowań w terapii osób skazanych. W polskim piśmiennictwie wskazywane są także kwestie etyczne i proceduralne związane z wdrażaniem takich programów.
Jakie rodzaje badań poligraficznych są stosowane wobec sprawców seksualnych?
W literaturze fachowej wyróżnia się kilka typów tych badań, a wśród nich:
- Instant offence (badanie dotyczące „aktualnego” przestępstwa) — badanie dotyczące konkretnego, ostatniego zarzutu lub incydentu;
- Sexual history disclosure (ujawnianie historii seksualnej) — testy mające na celu uzyskanie pełniejszego obrazu przeszłych zachowań seksualnych;
- Maintenance (egzaminy kontrolne / utrzymujące) — okresowe testy sprawdzające zgodność z warunkami nadzoru i terapii;
Jak często wykonuje się takie badania?
W jurysdykcjach, gdzie program stosowania badań poligraficznych jest wdrażany systemowo (głównie USA, w Wielkiej Brytanii), badania typu „maintenance” przeprowadza się zwykle co ok. 6 miesięcy, choć w sytuacjach podwyższonego ryzyka dopuszczalne są częstsze (np. co 3 miesiące) testy, a w razie stabilnej współpracy częstotliwość może być zmniejszona. Równocześnie zalecenia podkreślają, że badania powinny być częścią wielodyscyplinarnego programu nadzoru, nie zaś jedynym środkiem decyzyjnym.
Podsumowując, wobec rosnącej potrzeby skuteczniejszego zapobiegania recydywie wśród sprawców przestępstw seksualnych, warto podjąć działania zmierzające do praktycznej weryfikacji bieżących metod kontroli i resocjalizacji. Zainicjowanie programu pilotażowego, w ramach którego zostanie sprawdzona użyteczność poligrafu w monitorowaniu zachowań osób skazanych za tego rodzaju przestępstwa w Polsce, może stanowić istotny krok w kierunku tworzenia nowoczesnego systemu nadzoru postpenalnego.
Wybrane publikacje w języku polskim:
- A. Leszczyńska, Użyteczność badań poligraficznych w terapii i kontroli osób skazanych za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej, Seksuologia Polska / Journal of Sexual and Mental Health, 2013.
- A. Leszczyńska, A. P. Szajna, Psychofizjologiczne badania poligraficzne (wariograficzne) w leczeniu i nadzorze osób popełniających przestępstwa seksualne w Wielkiej Brytanii, Probacja (2018).
- M. Gołaszewski, P. Markowicz, J. Jastrzębska, Postrzeganie badań poligraficznych w Polsce oraz ich zastosowania (analizy i omówienia w czasopismach polskich, raporty), przegląd literatury i krytyczna ocena praktyki. Przegląd Bezpieczeństwa Publicznego 18/18
- Dokumenty praktyczne / standardy (przydatne do porównań i wzorców proceduralnych): Współczesne standardy badań poligraficznych — materiały (m.in. ABW) oraz Model Policy for Post-conviction Sex Offender Testing (APA)
- P. Herbowski , D Słapczyńska, Monitorowanie zachowań osób skazanych za przestępstwa na tle seksualnym, NOWA KODYFIKACJA PRAWA KARNEGO. Tom LV (2020)
Opracowanie: Dominika Słapczyńska